A Romaxe da Ermida de Quiroga é declarada ben de interese cultural

O Consello da Xunta de Galicia declarou ben de interese cultural do patrimonio inmaterial a Romaxe da Nosa Señora dos Remedios na Ermida, no concello de Quiroga, a través do Decreto 93/2026, do 7 de setembro. A decisión, adoptada por proposta do conselleiro de Cultura, Lingua e Xuventude, publícase no Diario Oficial de Galicia (DOG) número 180, do 22 de setembro de 2026, coa referencia oficial CVE-DOG: npaj2qi2-4s95-hrc3-cfh8-exq04usjnet4. A norma recoñece o valor cultural sobranceiro dunha festa mariana que se celebra cada ano os días 8 e 9 de setembro e que mantén figuras singulares como o Meco e as Pampórnigas.

A declaración tramitouse ao abeiro da Lei 5/2016, do 4 de maio, do patrimonio cultural de Galicia (LPCG) e do Decreto 430/1991, do 30 de decembro, que regula a tramitación das declaracións de bens de interese cultural. O procedemento incoouse coa Resolución do 8 de outubro de 2024, da Dirección Xeral do Patrimonio Cultural, publicada no DOG número 203, do 21 de outubro de 2024. Segundo o artigo 18.2 da LPCG, o expediente conta con dous informes favorables e motivados de institucións consultivas especializadas, e no período de exposición pública, aberto durante un mes, non se presentaron alegacións.

O decreto asinárono o conselleiro de Cultura, Lingua e Xuventude, José Carlos López Campos, e, en funcións de presidente por suplencia (artigo 26.7 da Lei 1/1983, do 22 de febreiro), o conselleiro de Presidencia, Xustiza e Deportes, Diego Calvo Pouso, logo da deliberación do Consello da Xunta na súa reunión do 7 de setembro de 2026. A manifestación queda catalogada como uso social, ritual, cerimonia e acto festivo, con interese etnolóxico.

Unha celebración con Meco, Pampórnigas e amortalladas

A romaría celébrase na aldea da Ermida, na parroquia de Santa María da Ermida, no concello de Quiroga. Precede á festa unha novena que vai do 30 de agosto ao 7 de setembro; o día 8 celébranse catro misas e o día 9, tres. A procesión sae antes da misa solemne das 13.00 horas e ten como protagonistas dúas figuras que non se repiten noutra romaría galega.

• O Meco abre o cortexo cunhas castañolas na man esquerda e unha vasoira de toxos na dereita, coa que vai afastando as persoas para que pase a procesión; leva careta de madeira con trazos demoníacos e sombreiro vermello.
• As Pampórnigas son dous xigantes que simbolizan un home e unha muller e que van danzando unha peza tradicional do lugar; teñen cabezas de madeira e armazón de aluminio.
• Detrás van os gaiteiros, que tocan unha peza recuperada polo gaiteiro Colomán, os estandartes parroquiais, a imaxe da Virxe levada por catro devotas e, por último, os curas e o resto dos fieis.
• Moitas persoas desprázanse ao santuario descalzas ou axeonlladas, e hai devotas que acoden vestidas con mortallas brancas en agradecemento pola curación dunha doenza grave ou pola solución dun problema familiar.

Séculos de devoción e un crismón do século IV

A orixe da devoción lembrase popularmente por dúas lendas rexistradas polo etnógrafo Xosé Manuel Blanco Prado: a da imaxe aparecida na ribeira dun regato, que retornaba ao lugar de aparición, e a do peregrino francés que ocultou unha imaxe mariana no hospital sanxoanista da Encomenda de Quiroga. O libro da Confraría da Nosa Señora da Ermida de 1622 xa describe a celebración os días 8 e 9 de setembro e cita o Meco e as Pampórnigas.

O santuario actual ten unha nave principal e o presbiterio do século XVII, e unha nave lateral construída en 1733. No retablo do altar maior atópase a Nosa Señora da Ermida, talla do século XVI, e no interior consérvanse catro cadros pintados en 1882 que representan feitos milagrosos do século XVIII. Xunto ao templo apareceu o Crismón de Quiroga, un disco circular de mármore do século IV ou V estudado por Jaime Delgado Gómez.

A celebración resistiu prohibicións históricas, como a do 21 de xullo de 1780 do monarca Carlos III, que vetaba xigantes, cabezudos e claríns nas celebracións eclesiásticas. Na actualidade reúne fieis de concellos da contorna: Bóveda, O Courel, O Incio, Monforte de Lemos, A Pobra do Brollón e Ribas de Sil.

Rexistro, salvagarda e efectos da norma

• Anotación da declaración no Rexistro de Bens de Interese Cultural de Galicia e comunicación ao Inventario Xeral do Patrimonio Cultural Inmaterial da Administración xeral do Estado.
• Publicación do decreto no DOG e no Boletín Oficial do Estado.
• Notificación ao Concello de Quiroga, á Diocese de Lugo e ás persoas interesadas.
• Medidas de salvagarda do anexo II: identificación, documentación, rexistro, investigación, preservación, protección, promoción, valorización, transmisión e revitalización.
• Eficacia desde o día seguinte ao da publicación no DOG.
• Contra o acto, que esgota a vía administrativa, cabe recurso de reposición no prazo dun mes ou recurso contencioso-administrativo en dous meses ante a Sala do Contencioso-Administrativo do Tribunal Superior de Xustiza de Galicia.

A declaración blinda unha manifestación viva que a veciñanza da Ermida transmite de xeración en xeración e que agora queda inscrita no rexistro autonómico, cunha protección que afecta directamente á comarca de Quiroga e ao seu atractivo cultural e turístico.

Fuente: Diario Oficial de Galicia, núm. 180, 22 de setembro de 2026, sección III. Outras disposicións, páx. 49843-49853 (referencia oficial: CVE-DOG: npaj2qi2-4s95-hrc3-cfh8-exq04usjnet4).