O Convento do Bon Xesús da Limia, declarado ben de interese cultural

O Consello da Xunta de Galicia declarou ben de interese cultural, coa categoría de monumento, o Convento do Bon Xesús da Limia, situado en Trandeiras, no municipio de Xinzo de Limia (Ourense). A decisión adoptouse na reunión do 19 de outubro de 2026 e publícase no DOG núm. 211 do 4 de novembro mediante o Decreto 129/2026, asinado polo presidente Alfonso Rueda Valenzuela e polo conselleiro de Cultura, Lingua e Xuventude, José Carlos López Campos.

O texto, tramitado pola Dirección Xeral de Patrimonio Cultural, outorga ao inmoble un nivel de protección integral e recoñécelle intereses arquitectónico, artístico e histórico. A declaración ten eficacia desde o día seguinte ao da súa publicación no Diario Oficial de Galicia, é dicir, o 5 de novembro, e ordena a súa anotación no Rexistro de Bens de Interese Cultural de Galicia e a comunicación ao rexistro estatal.

Un expediente que se remonta a 1980

O decreto resolve un procedemento con máis de catro décadas de historia. A Resolución do 19 de xuño de 1980 da Dirección Xeral do Patrimonio Artístico, Arquivos e Museos xa incoara a declaración como monumento histórico-artístico, publicada no BOE núm. 199 do 19 de agosto, pero o expediente nunca se resolveu e tense por caducado.

A nova incoación chegou coa Resolución do 11 de febreiro de 2025, da Dirección Xeral de Patrimonio Cultural, publicada no DOG núm. 34 do 19 de febreiro de 2025. Durante a exposición pública non se presentaron alegacións e o expediente conta cos dous informes favorables e motivados de institucións consultivas que esixe o artigo 18.2 da Lei 5/2016, do patrimonio cultural de Galicia.

Da lenda de Xoán Folgoso á desamortización

A orixe do convento sitúase nos inicios do século XVI. A construción, impulsada por Alonso de Piña, prior do mosteiro de Xunqueira de Ambía, vincúlase á lenda da aparición da Virxe co Neno Xesús a Xoán Folgoso, veciño de Trandeiras. As obras comezaron en 1520 baixo a dirección de Bartolomé de Nosendo, un dos primeiros artistas portugueses documentados en Galicia.

Entre os hitos que recolle o anexo figuran:

• Un incendio o día de Nadal de 1669 e outro o 3 de febreiro de 1813, con reconstrucións posteriores.
• A exclaustración dos franciscanos tras a desamortización de Mendizábal (1836-1837), cando o inmoble pasa a mans do Estado.
• A poxa do 25 de agosto de 1844, na que o convento se adxudica a Cesáreo Paz.
• A adquisición da propiedade polo Concello de Xinzo de Limia en 1990, xunto coa carballeira que o rodea; a igrexa xa pertencía ao bispado de Ourense.
• A intervención de 1988 dirixida polo arquitecto J. Javier Suances Pereiro e as obras de limpeza e consolidación de 2023.

Un conxunto monumental do que só a igrexa está en bo estado

O ben inclúe a igrexa, as dependencias conventuais arredor do claustro, o muro perimetral, o forno, a alvariza, a infraestrutura hidráulica e o terreo orixinariamente de horta e fraga, que supera as seis hectáreas. Entre os elementos descritos destacan:

• A nave da igrexa, de 10,65 metros de largura e máis de 22,40 metros de longo, con ábsida poligonal e bóveda nervada.
• O claustro, de planta rectangular de 23 × 20 metros e patio central de 15,80 × 12,10 metros, con 28 arcos conopiais.
• O forno, unha edificación illada de 55 m², e os muros de peche que acadan ata tres metros de altura.
• As minas e canles de auga, entre elas unha mina de 1754 e outra construída en 1709.

A declaración incorpora cinco retablos da igrexa, entre eles o do Cristo sobre a Pedra Fría, talla do século XVI de 1,50 metros de alto e autoría descoñecida, vinculada ao círculo do Mestre de Sobrado. O estado de conservación é bo na igrexa e no forno rehabilitado, mentres que o claustro e as dependencias monacais presentan unha “ruína máis ou menos estabilizada”.

Obrigas para a propiedade e límites ás intervencións

Coa protección integral, calquera intervención no ben ou no seu contorno precisará autorización da Dirección Xeral de Patrimonio Cultural, e as actuacións admisibles redúcense a investigación, valorización, mantemento, conservación, consolidación, restauración e rehabilitación compatible. O decreto establece ademais:

• A obriga de redactar un plan integral de conservación para as obras que vaian máis alá da mera conservación.
• O deber de conservación e custodia por parte dos titulares de dereitos reais sobre o inmoble.
• A visita pública gratuíta un mínimo de catro días ao mes, durante polo menos catro horas ao día.
• A notificación previa de calquera transmisión onerosa, con indicación de prezo e condicións.
• A posibilidade de expropiación forzosa en caso de incumprimento das obrigas de conservación.
• A redución do impacto do acceso viario construído nos anos oitenta e a recuperación do camiño tradicional.

O decreto notifícase ás persoas interesadas, á Diocese de Ourense e ao Concello de Xinzo de Limia. Contra el, que esgota a vía administrativa, cabe recurso de reposición nun mes ou contencioso-administrativo en dous meses ante o Tribunal Superior de Xustiza de Galicia.

A declaración pecha unha etapa de indefinición xurídica sobre un dos edificios históricos máis significativos da comarca da Limia e dá ao concello, propietario desde 1990, un marco claro para captar investimento en conservación e para deseñar un uso compatible coas súas valores. Tamén abre a porta a que o Estado e a Xunta inclúan o inmoble nas súas liñas de actuación sobre patrimonio, algo impensable mentres o expediente permanecía sen resolver.

Fuente: Diario Oficial de Galicia, DOG núm. 211, do 4 de novembro de 2026, sección III. Outras disposicións, páx. 55326 (referencia oficial: CVE-DOG: sdpelz25-gec9-m7k1-bxq4-kc8mdhptrjr8).