Eusko Jaurlaritzak Salado erreka babesteko proiektuari ingurumen-adierazpena eman dio

Eusko Jaurlaritzako Ingurumen Administrazioko zuzendari Nicolás García-Borreguero Uribek ingurumen-inpaktuaren adierazpena eman du Salado errekaren uholde-arriskua gaitzesteko proiekturako, Baños de Ebro/Mañueta udalerrian (Araba). Ebazpena 2026ko urriaren 16koa da eta 2026ko azaroaren 12an argitaratu da Euskal Herriko Agintaritzaren Aldizkarian, 217. zenbakian, 2026/4807 erreferentzia ofizialarekin. Proiektuaren sustatzailea Euskal Agentzia Ura da, eta adierazpenak ingurumen-izaerako baldintza lotesleak ezartzen dizkio obrari.

Adierazpena Industria, Energia Trantsizio eta Jasangarritasun Sailaren egitura organikoa finkatzen duen 410/2024 Dekretuak esleitzen dio Ingurumen Administrazioko zuzendaritzari, eta 21/2013 Legearen (abenduaren 9koa, ingurumen-ebaluaziokoa) 36. eta 37. artikuluetan eta 10/2021 Legearen (abenduaren 9koa, Euskadiko Ingurumen Administrazioarena) 76.1 artikuluan oinarritzen da. Proiektuak ebaluazio arrunta behar du, aipatu bigarren legearen II.D eranskinaren D.7 taldeko g) epigrafean sartuta dagoelako: ibilguen kanalizazioak edo trazadura-aldaketak, ibilgu naturaleko gutxienez 250 metro hartzen dituztenak. Izapidean zehar, 2025eko urriaren 2ko aldizkariaren 187. zenbakian egin zen informazio publikoa, alegazioak jaso ziren, eta Euskal Agentzia Urak 2026ko irailaren 8an osatu zuen adierazpena emateko eskaera, otsaileko proiektuarekin eta 2026ko martxoko ingurumen-inpaktuaren azterketarekin.

Errekaren egungo egoera eta proiektuaren eremua

Salado erreka 2.898 metroko luzera du, Villabuena de Álava/Eskuernaga udalerriko Las Rozas parajean jaiotzen da, eta hegoalderantz jotzen du Baños de Ebro udalerrira sartu arte, han Ebro ibaian isurtzeko, proiektuaren eremutik 160 metro inguru beherago. Arroa 4,0 km² ingurukoa da eta mahastien artean doa udalerriko mendebaldeko gune periurbano bateraino. Urte-sasoiaren arabera lehor geratzen da sarritan eta emari oso txikia darama.

Ibilguaren sekzio hidraulikoa ez da nahikoa oraingoz avenida ohikoenak ere ebakitzeko, hau da, itzulera-periodoa 10 urtekoa edo txikiagoa dutenak. Kanalizatzea ingurumenaren ikuspegitik degradatuta dago: ezpondak harlanduzko hormekin artifizializatu dira, ertz-vegetazioa urria da ia ibilbide osoan, ertzak laborantza-lurrek hartzen dituzte eta hormigoi-hormek ur-emaria are gehiago murrizten dute. Errekak hiru igarobide-egitura ditu, garrantzi desberdineko bideei lotuta, eta batzuek sekzio hidrauliko eskasa dute, uholde-arazoa areagotuta.

Proiektuaren eremua 550 metro ingurukoa da, Dominio de Berzal upategiaren ingurunetik A-3224 foru-errepidearen beheko tarteraino, udalerriko gune urbanizatuaren hego-mendebaldean. Bertan bi gune urbanizatu daude: upategia bera, ertzean, eta, A-3224 errepidearen ondoan, uholdeek zuzenean eragiten dieten hainbat etxebizitza. Helburua erreka husteko gaitasuna hobetzea da, udalerriko gune urbanizatuak gutxienez 50 urtetik gorako itzulera-periodoetarako uholdeetatik babesteko, eta, osagarri gisa, ibilguaren ingurumen- eta paisai-leheneraketa egitea. Indarreko Ibai eta Erreken Lurralde Plan Sektorialaren arabera, tarte hori 0. mailakoa da, 4 km²-ko arroa duelako.

Bi igarobide berri eta ibilguaren berritzea

Obra nagusia bi isurbide ordezkatzean datza, hirugarrena ukitu gabe:

• 1. isurbidea: hormigoi armatuko isurbidea, 8,25 metroko luzera eta 3,00 × 1,50 metroko barne-sekzioa dituena.
• 3. isurbidea: A-3224 foru-errepidearen gaineko gurutzadura berritzea, 11,37 metroko luzera eta 2,50 × 1,80 metroko barne-sekziokoa; iparralderantz desplazatuko da inguruko nekazaritza-eraikina ez kaltetzeko.
• 2. isurbidea: ez da aldatuko, azterketa hidraulikoek avenida ebakitzeko gaitasuna egiaztatzen dutelako, baina ibilguaren trazadura zertxobait zuzenduko da haren hurbilketan.

Ibilguan, obra-eremu osoan arituko dira: hondoa erregularizatuko dute, dauden jalkinak kenduta, eta errasantea 80 cm arte jaitsiko dute beharrezkoa den lekuan. Bi sostengu-pantaila egingo dituzte mikropiloteekin, bat isurbidearen goiko aldean ezkerraldean eta bestea 3. isurbidearen beheko aldean eskuinaldean, nekazaritza-eraikinaren fatxadaren ondoan. Sekzio trapezoidala inplantatuko dute, 1,00 metroko hondoko zabalera eta 1(H):1(V) ezpondak dituena, hondoan 30 cm gainditzen dituen eskollera-harriarekin; 2 metro baino altuagoak diren ezpondetan oina jarriko dute.

Babeserako, mota bat eta eskollera-azal bat egingo dira ezkerraldean Dominio de Berzal upategiaren tartean (PK 0+070-0+140), urbanizazioa uraren eraginpetik babesteko, eta eskollera-azal bat eskuinaldean 3. isurbidearen beheko tartean, nekazaritza-nabea babesteko. Inolako eraginik izango ez duen arroila ere aipatzen du ebazpenak: 11534 arroyo Innominadoa, eskuinaldeko errekastoak. Lanak hamar hilabetean egitea aurreikusten da, eta lurrak mugitzeak 2.048,28 m³ inguru suposatuko ditu; soberakina, gehienez 2.199 m³, balioztatzeko edo kudeatzaile baimendu baten bidez kudeatzeko izango da. Behin behineko okupazioa 1.821,64 m² izango da (iraunkorra) eta 2.016,48 m² (aldi baterakoa).

Fauna kalteberari lotutako debekuak eta baldintzak

Ebazpenak habitat naturalaren babeserako baldintza zehatzak ezartzen ditu, besteak beste:

• Obrak hasi aurretik, avión zapadorraren (Riparia riparia), tórtola europearraren (Streptopelia turtur) eta visón europearraren (Mustela lutreola) prospekzioak egingo dira.
• Debekatuta egongo da lan egitea bisoi europarraren ugalketa-aldi kritikoan, martxoaren 15etik uztailaren 31ra, espeziea “Galtzeko arriskuan” katalogatuta dagoelako.
• Tórtola europearraren aldi kritikoa apirilaren 21etik abuztuaren 20ra da, eta avión zapadorrarena martxoaren 15etik uztailaren 15era.
• Avión zapadorrarentzako habia artifizialak jarriko dituzte, uholde maiztei lotutako guneetatik kanpo.
• Errekaren ertzetako landaredia berreskuratzeko, fresneda-olmeda multzoko espezieak landatuko dituzte eta sahatsen (Salix atrocinerea) estakilak jarriko dituzte eskollera idortetan.

Faunari buruzko datu garrantzitsu bat gehitu behar da: 2025eko maiatzaren 28ko Natura Ondarearen Zerbitzuaren txostenak bisoi europarraren aztarnak hauteman zituen proiektuaren gunean. Halaber, proiektua Río Ebro KEB gunetik (ES2110008) 130 metro ingurura dago, eta haren ingurumen-babeseko periferia-eremutik 30 metrora.

Nekazaritza-lurrak, zarata eta betearazpen-epea

Proiektua PTS Agroforestalaren arabera Nekazaritza eta Abeltzaintza – Balio Estrategiko Handia kategorian dauden lursailetan kokatzen da (% 61,73), mahastia nagusi izanik. Hori dela eta, 17/2008 Legearen (abenduaren 23koa, Nekazaritza eta Elikadura Politikakoa) 16. artikulua betez, Arabako Foru Aldundiaren nekazaritza-arloko organoaren txostena beharko da. Zaratari dagokionez, obrak sei hilabete baino gehiago iraungo duenez, 213/2012 Dekretuaren (urriaren 16koa, Euskadiko kutsadura akustikoarena) 44. artikuluaren arabera inpaktu akustikoaren azterketa egin beharko da.

Adierazpenak lau urteko indarraldia du: argitaratu ondoren epe horretan proiektua hasten ez bada, indarra galduko du. Sustatzaileak obren hasiera-data jakinarazi beharko dio ingurumen-organoari.

Ingurumenean duen eraginaren ikuspegitik, adierazpenaren garrantzia bikoitza da Baños de Ebro/Mañuetarentzat: batetik, udalerriko gune urbanizatuei 50 urteko itzulera-periodorako babesa ematen die, eta, bestetik, erabat degradatuta dagoen ibilgu bat leheneratu eta paisaia mahastiz nagusitutako ingurunean berrnaturalizatzeko baldintzak ezartzen ditu, bisoi europarraren eta hegazti kalteberen zaintzarekin batera.

Fuente: Boletín Oficial del País Vasco, n.º 217, 12 de noviembre de 2026, Otras disposiciones, orr. 1-20 (erreferentzia ofiziala: 2026/4807).